تبلیغات
وب‌نوشت احمدعلی شفیعی - طاهریان

فکر کنید، بخواهید، احساس کنید تا به آن برسید...

طاهریان

تاریخ:یکشنبه دهم آذرماه سال 1387-ساعت 22 و 26 دقیقه و 53 ثانیه

طاهـریان

205 - 259

دولت طاهریان، اولین دولت اسلامی بود كه در دوران خلافت در ایران به وجود آمد و بخش قابل ملاحظه ای از این سرزمین را به صورت نوع حكومت موروثی محلی از نظارت مستقیم خلیفه بغداد خارج كرد. با این حال، این دولت در كسب قدرت و حفظ آن، محتاج به اعمال خشونت در مقابل خلفا نشد. طاهر بن حسین، معروف به " ذوالیمینین " كه این دولت به وسیله وی بنیاد شد، از موالی وابسته به قبیله خزاعه از اعراب خراسان بود. طاهر تربیت عربی داشت. خاندانش نیز، ایرانی نژاد و فارسی زبان بودند كه از مدتها پیش درپوشنگ ( فوشنج )‌ هرات شهرت و قدرت داشتند.

در اواخر خلافت هارون و دردوره ای كه مامون در خراسان اقامت داشت، طاهر و پدرش حسین مورد توجه مامون واقع شدند. چون طاهر چند سالی بعد در كشمكشی كه بین مامون و برادرش امین بر سر خلافت در گرفت، موفق به غلبه بر سپاه امین و تامین خلافت مامون گشت ( 198 ه.ق.)، در دستگاه خلافت حیثیت قابل ملاحظه یافت. چندی بعد، از آنجا كه رفع اغتشاشهایی كه در خراسان به وسیله خوارج روی داده بود ضرورت فوری داشت، و نیز خلیفه هم ترجیح می داد قاتل برادر را از پیش چشم خود دور نماید، ولایت خراسان را به طاهر تفویض كرد البته، این تفویض شامل فرمانروایی سیستان و كرمان نیز می شد و مشتمل بر نظارت بر ماور النهر و احیانا فتوحات اسلامی در آن نواحی بود. بدین گونه، قلمرو حكومت طاهر، به قول طبری، از بغداد تا دورترین سرزمینهای شرق را شامل بود. در خراسان طاهر داعیه استقلال یافت و موجب نگرانی خلیفه گشت. اما بعد از مرگ مشكوك وی كه بلافاصله بعد از حذف نام مامون از خطبه نماز جمعه واقع شد (‌ 207 ه.ق.)، خلیفه خود را ناچار دید حكومت خراسان را به پسر وی طلحه بن طاهر واگذار كند. البته، حكومت خراسان در آن هنگام در واقع تحت سلطه و تصرف وی بود. بدین سان، حكومت خراسان در خاندان طاهر به صورت موروثی در آمد. خلیفه هم به اصطلاح با قبول حكومت طلحه به صورت دست نشانده، وابستگی آن را به خلافت بغداد اعاده و تامین كرد .

لذا، استقلال حكومت موروثی خاندان طاهر به صورت یك تحول اداری درآمد و شكل یك تجزیه و انفصال سیاسی به خود نگرفت. حكومت طلحه هم در خراسان كه به نیابت از برادرش عبدالله بن طاهر منسوب شد، صورت اداری تحول را قابل توجیه ساخت. فرمانروایی طلحه كه شش سالی بیش نكشید (وفات ربیع الاول 213 ه.ق.‌) صرف مبارزه با خوارج شد. در عین حال، مانند پدر همچنان خراج مقرر را به خلیفه می پرداخت. با این كار، حكومت خود را از اینكه نوعی طغیان نسبت به فرمانروایی خلافت تلقی شود، حفظ كرد. در دوران  فرمانروایی برادرش، عبدالله بن طاهر (230-213 ه.ق.)، قدرت طاهریان به اوج اعتلای خویش رسید. بعد از وفات مامون (218 ه.ق) خلیفه جدید " المعتصم بالله "هم، با آنكه به ظاهر از عبدلله دل خوشی نداشت، ابقای او را در حكومت خراسان اجتناب ناپذیر یافت. بدین گونه، استقلال طاهریان بعد از مامون نیز، بی تزلزل ماند .
عبدالله در تجهیز غزوه های اسلامی در ماورالنهر اهتمام كرد و در دفع اغتشاش مجدد خوارج كوشید. همچنین، توفیقی كه در اطفای شورش مازیار پیدا كرد (225 ه.ق.)‌ حیثیت او را در نزد متشرعه سنی و خلیفه بغداد فزونی داد. در خراسان به توسعه آبادانی و ترویج كشاورزی علاقه نشان داد و به خصوص در حمایت از طبقات كشاورز در مقابل مالكان بزرگ و عمال دولت مساعی قابل ملاحظه ای به جای آورد. حكومت پسرش، طاهرین عبدالله (‌ 248
230 ه.ق.)، در بسط عدالت و حفظ امنیت گذشت. در پایان عهد او،‌ سیستان دچار اغتشاش شد و با اعتلای یعقوب لیث، این منطقه از قلمرو طاهریان جدا گشت (‌ 248 ه.ق. ). محمد بن طاهر كه بعد از او به امارت رسید، ‌طبرستان را هم از دست داد (250 ه.ق.)‌ او چندی بعدبه وسیله یعقوب لیث، مغلوب و اسیرشد (‌259 ه.ق.) سرانجام با غلبه صفاریان بر خراسان، فروانروایی طاهریان پایان یافت .
با آنكه بعدها یك بار دیگر نیز حكومت خراسان چندی به او واگذار شد (271 ه.ق.)
‌ولی قدرت طاهریان دیگر در خراسان هرگز تجدید نشد. امارت طاهریان در خراسان اندكی بیش از نیم قرن طول كشید. مركز فرمانروایی آنان ابتدا در مرو بود و سپس در نیشابور منتقل شد. از نامه ای كه طاهر بن حسین به پسرش عبدالله در باب آیین فروانروایی نوشت، می توان مبنای نظری حكومت آنان را دریافت. این متن در كتاب " بغداد " ابن طیفور وماخذ دیگر نقل شده است. همچنین از دستورالعمل بخشنامه گونه ای كه عبد الله بن طاهر به عمال خود در ولایتهای تابع فرستاد، كه متن آن نیز در " زین الااخبار "  گردیزی آمده است این امر دریافت می شود .
البته لازم به یادآوری است كه در تمام قلمرو آنان با آنكه نام خلیفه در خطبه و سكه آورده می شد، حاكم واقعی امیر طاهری بود و خلیفه بغداد امكان و مجال اعمال قدرت در امور را نداشت .



نوع مطلب : اطلاعات عمومی 





Admin Logo
themebox Logo